Τι είναι τέχνη;

Τι είναι τέχνη;Η λέξη »τέχνη» εκφράζει τα πάντα, είτε πρόκειται για προϊστορικές σπηλαιογραφίες, είτε για ένα σωρό σκουπιδιών στη γωνιά κάποιας αίθουσας τέχνης.
Χρησιμοποιούμε συχνά την ίδια λέξη όταν αναφερόμαστε στη μουσική και τη λογοτεχνία, πρωτίστως, όμως, υποδηλώνει τις εικαστικές τέχνες, δηλαδή τις δημιουργίες που έγιναν για να τις βλέπουμε, και κυρίως τη ζωγραφική.

Η μεγάλη διαμάχη  

Στο πέρασμα των αιώνων, η τέχνη προκάλεσε πολλές διαμάχες – τι είναι τέχνη και γιατί είναι τόσο  σπουδαία; Οι απόψεις καλλιτεχνών και εμπειρογνωμόνων συχνά διαφέρουν ριζικά, προκαλώντας οξύτατες συγκρούσεις.Ο Γάλλος ζωγράφος Μανέ διαφώνησε τόσο έντονα με έναν κριτικό, ώστε τον κάλεσε σε μονομαχία Τα ερωτήματα παραμένουν πολλά και αντιφατικά, αλλά δεν υπάρχουν σωστές ή λανθασμένες απαντήσεις. Τα γούστα και οι απόψεις διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο – οπότε, ας διαμορφώσει ο καθένας μόνος του την άποψη του.
Κάποιοι πιστεύουν πως η τέχνη πρέπει να είναι όμορφη, ή να απεικονίζει πιστά τη ζωή. Άλλοι, πάλι θεωρούν ότι το σημαντικό είναι η αποτύπωση διαθέσεων ή συναισθημάτων. Θα διαπιστώσετε αυτή τη διαφορά των αντιλήψεων, αν συγκρίνετε δυο από τους εικονιζόμενους πίνακες.
Ο ένας θυμίζει φωτογραφία, ο άλλος με έμφαση στο σχέδιο και με μικρή χρωματική γκάμα, αποπνέει
πολύ έντονη ατμόσφαιρα.

Η Κυρία Μουατεσιέ (1865), του Ενγκρ. Ο πίνακας μοιάζει απολύτως ρεαλιστικός,
όμως, όμως ο Ενγκρ »κάνει ζαβολιά» με τη γωνιά του καθρέφτη για να δείξει το
προφίλ της κυρίας.

 

Το χτένισμα (1896 περίπου) του Εντγκάρ Ντεγκά ο οποίος χρησιμοποίησε ζεστές
αποχρώσεις του κόκκινου για να δώσει στον πίνακα τη θαλπωρή μιας προσωπικής στιγμής.

Τελικώς, περί τίνος πρόκειται;

Κάποιοι θεωρούν πως η τέχνη θα έπρεπε να εκφράζει κυρίως ιδέες. Άλλοι
προτιμούν να απολαμβάνουν την τέχνη για τέχνη. Με αφορμή το
συγκεκριμένο δίλημμα ανέκυψαν σφοδρές αντιπαραθέσεις  στις τάξεις των ιμπρεσιονιστών.
Ορισμένοι από αυτούς έδιναν μεγάλο βάρος στην απεικόνιση της σύγχρονης ζωής. Άλλοι, όμως, ενδιαφέρθηκαν κυρίως να μάθουν πώς  επιδρά το φως στα πράγματα.

Λεπτομέρεια από τους Λουόμενους της Ανιέρ, του Ζόρζ Σερά. Ο πίνακας έσπειρε θύελλες, εξαιτίας του τρόπου
με τον οποίο εμφάνιζε ανθρώπους της καθημερινότητας

Αξία και τιμή της τέχνης

Η πραγματική αξία ενός καλλιτεχνικού έργου αποτελεί άλλη αιτία διαφωνιών. Ο Βίνσεντ βαν Γκογκ πέθανε πάμπτωχος, επειδή κανείς δεν αγόραζε τους πίνακες του – ακόμη και οι φίλοι του έλεγαν ότι έμοιαζαν με έργα τρελού.Σήμερα, τα έργα του περιλαμβάνόνται  στα πλέον πολύτιμα του κόσμου. Και ο κριτικός Τζον Ράσκιν κατέληξε στα δικαστήρια εξαιτίας της άποψης του για το έργο Νυχτερινό σε μαύρο και χρυσό του Τζέιμς Γουίσλερ.

Ο Ράσκιν πίστευε πώς η ζωγραφική του Γουίσλερ ήταν υπερβολικά πρόχειρη. Του φαινόταν αδιανόητο ότι ο καλλιτέχνης ζητούσε 200 γκινέες »για να εκσφενδονίζει ένα δοχείο μπογιάς στα μούτρα του κοινού». Ο Γουίλσερ απάντησε πως η αξία του έργου δεν είχε να κάνει με τον χρόνο που χρειάστηκε για να το ζωγραφίσει, αλλά αλλά με την ευφυΐα του, και με τα χρόνια που είχε αναλώσει στη μελέτη. Μήνυσε τον Ράσκιν για συκοφαντική δυσφήμιση και κέρδισε – αν και η αποζημίωση του ήταν μόνο ένα φαρδίνι, δηλαδή μια δεκάρα. Άρα, ο δικαστής μάλλον συμφωνούσε με τον Ράσκιν.


Είναι, όμως, τέχνη ;   

Στις μέρες μας, στην τέχνη κυριαρχεί το πάθος της ανανέωσης το κυνήγι της πρωτοτυπίας. Οι καλλιτέχνες επεκτείνουν ολοένα τα όρια αυτού που θεωρούμε »έργο τέχνης». Έτσι εντείνονται συνεχώς οι διαφωνίες για την ουσία της τέχνης, καθώς και για τα αστρονομικά ποσά που πληρώνουν συχνά οι συλλέκτες. Έχει συμβεί καλλιτέχνες να εκθέτουν »έργα τέχνης», όπως μια ρόδα ποδηλάτου
πάνω σε μία καρέκλα, ή ζωγραφιά μιας πίπας με τη σημείωση »Αυτό δεν είναι πίπα».
Ή ακόμη μια στοίβα τούβλα , ένα λευκό, κενό μουσαμά ένα σωρό απορριμάτων,τα απομεινάρια από ένα γλέντι – που κατά λάθος πετιούνται στα σκουπίδια. Τέλος, ένα άστρωτο κρεβάτι. Όλα αυτά, όμως σας θυμίζουν καλλιτεχνία. Μερικά έργα δεν είναι δημιουργίες, αλλά αντικείμενα που βρήκε κάπου ο καλλιτέχνης , και που κανείς δεν θα περίμενε να δει σε μια αίθουσα τέχνης. Άραγε η έκθεση τους στο βλέμμα του κοινού τα αναγάγει σε έργα τέχνης . Προκαλούν όντως έντονες αντιδράσεις κάνουν πράγματι τον θεατή να τα δει από άλλη σκοπιά όπως συμβαίνει με την παραδοσιακή ζωγραφική.


Αθανάσιος Μακρής 
Ζωγράφος – Καθηγητής στις Λέσχες Πολιτισμού του Δήμου Λαρισαίων
www.athanasiosmakris.weebly.com
www.facebook.com/Makris.painter

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *